Wspólnoty lokalne wobec rozwoju ekonomii społecznej
Local communities and their contribution to the development of social economy

do pobrania/download PDF

Agnieszka Szczudlińska-Kanoś

Instytut Spraw Publicznych, Uniwersytet Jagielloński / Institute of Public Affairs, Jagiellonian University
ul. prof. Stanisława Łojasiewicza 4, 30-348 Kraków, Polska
e-mail: agnieszka.szczudlinska-kanos(at)uj.edu.pl

SŁOWA KLUCZOWE

przedsiębiorstwa społeczne, wspólnoty lokalne, lokalni liderzy, ekonomia społeczna

KEYWORDS

social enterprise, local communities, local leaders, social economy

STRESZCZENIE

Zmiany o charakterze polityczno-gospodarczym, które miały miejsce w Polsce oraz w wielu krajach Europy pod koniec XX w. wpłynęły również na powstanie i rozwój nowych problemów społecznych. Jeszcze kilkanaście lat temu ich rozwiązywaniem zajmował się głównie sektor publiczny. Współcześnie, nowoczesne społeczeństwa charakteryzują się funkcjonowaniem w zasadzie czterech przenikających się wzajemnie sektorów: prywatnego, publicznego, pozarządowego oraz ekonomii społecznej, z których ogromny potencjał do rozwiązywania kwestii społecznych ma ostatni z wymienionych. Podmioty ekonomii społecznej stanowią bowiem doskonałe uzupełnienie gospodarki publiczno-prywatnej. Dzięki swoim założeniom mogą skutecznie rozwiązywać problemy społeczne, a zwłaszcza przeciwdziałać wykluczeniu społecznemu. Z uwagi na fakt, że organizacje ekonomii społecznej, takie jak przedsiębiorstwa społeczne, działają zwykle w sferze lokalnej, ważne jest podjęcie dyskusji o wspólnotach w niniejszym kontekście. Głównym celem artykułu jest ukazanie znaczenia wspólnot w rozwoju ekonomii społecznej. Chcąc zrealizować powyżej przedstawione zamierzenie, konieczne było zarysowanie tła teoretycznego, w którym szczególną uwagę skupiono na rozkwicie ekonomii społecznej w Polsce oraz roli przywództwa w rozwoju wspólnot lokalnych. Ponadto, aby unaocznić różnicę pomiędzy historycznym a współczesnym ujęciem wspólnot i wskazać ich cechy charakterystyczne, które należy brać pod uwagę przed angażowaniem obywateli w działalność podmiotów ekonomii społecznej, w artykule podjęto polemikę na temat historii badań nad wspólnotami lokalnymi oraz ich miejsca w strukturze społecznej. Zagadnienia natury teoretycznej umożliwiły m.in. wskazanie przyczyn braku skuteczności działania zbiorowości w rozwiązywaniu problemów społecznych, a przynajmniej łagodzeniu ich skutków oraz pokazały, jak aktywna wspólnota, dzięki pomocy lidera społecznego, może wpływać na rozwój przedsiębiorstw społecznych, a jednocześnie, jak podmioty ekonomii społecznej mogą pozytywnie oddziaływać na wzmacnianie wspólnot w szerokim rozumieniu tego pojęcia. W artykule wykorzystano głównie piśmiennictwo z zakresu ekonomii społecznej, socjologii, nauk o polityce, a w szczególności samorządu terytorialnego i wspólnot lokalnych. Wybrane zagadnienia wymagały również zaczerpnięcia wiedzy z innych dziedzin, takich jak: historia, zarządzanie czy prawo. Wnioski wysunięte z niniejszego artykułu będą przydatne zarówno dla teoretyków, jak i dla społeczników-praktyków, którzy chcą wzmacniać obywatelską aktywność, a tym samym wpływać na rozwój ekonomii społecznej.

ABSTRACT

The economic and political changes occurred in Poland and other European countries by the end of 20th century, influenced the beginning and development of new social problems. Several years ago it was a public sector which was responsible for their resolution. Currently modern societies are characterised by functioning in principle four mutually interconnected sectors: private, public, non-government and social economy, the latter one has an enormous potential to resolve the social questions. The social economy entities constitute an excellent supplement to the public-private economy. Due to their assumptions they can effectively resolve social problems, mainly counteract social exclusion. Considering the fact that social economy organisations, such as social enterprises, act usually in local sphere, it is important to initiate the discussion about local communities in such contexts. The main goal of the article is to present the significance of local communities in social economy development. In order to realise the goal mentioned above it has been necessary to draft theoretical background with particular attention drawn to the development of social economy in Poland as well as the role of leadership in local communities development. Moreover, in order to make evident the difference between the historical and contemporary approaches to the local communities and show their characteristics important before involving citizens in activities of social economy entities, the article attempts to discuss the history of research on local communities and their role in social structure. The theoretical questions have enabled to identify the reasons for the lack of effectiveness in communities actions aiming to resolve social problems or at least to alleviate their effects as well as have shown how active community with the help of social leader can influence on the development of social enterprises and, at the same time, how social economy entities can positively influence on strengthening of local communities in a broad sense of the notion. In the article the literature in the field of social economy, sociology, political science, in particular local government and local communities, has been used. Selected questions required also to take advantage from such disciplines as history, management and law. The conclusions drawn from the article are going to be helpful for both theorists and social activists-practitioners, who want to strengthen civic activation and influencing the development of social economy.

LITERATURA / REFERENCES

Abercrombie N., Hill S., Turner B.S. [1988], The Penguin Dictionary of Sociology, Penguin Books, London.
Alston J.A. [2002], Multi-leadership in urban schools. Shifting paradigms for administration and supervision in the new millennium, University Press of America, New York.
Barański M., Kantyka S., Kubas S., Kuś M. [2007], Samorząd terytorialny i wspólnoty lokalne, Komandor, Warszawa.
Bogdanor V. (ed.) [1992], The Blackwell Encyclopedia of Political Science, Blackwell, Oxford.
Borzaga C, Defourney J. (ed.) [2001], The Emergence of Social Enterprise, Routledge, London, New York.
Burns J.M. [1997], Władza przywódcza, [w:] J. Szczupaczński (red.), Władza i społeczeństwo, Scholar, Warszawa.
Center for Civil Society Studies at the Johns Hopkins Institute for Policy Studies, dostępne na: http://ccss.jhu.edu/research-projects/comparative-nonprofit-sector [04.09.2013].
Chodubski A. [2004], Tożsamość lokalna a rozwój samorządu terytorialnego, [w:] B. Nawrot, J. Pokładecki (red.), Samorząd ponadgminny w Polsce. Tradycja, odrodzenie, doświadczenia, UAM, Poznań.
Czapiński J. [2009], Kapitał społeczny, [w:] J. Czapiński, T. Panek (red.), Diagnoza społeczna 2009. Warunki i jakość życia Polaków, Raport, Rada Monitoringu Społecznego, Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania w Warszawie, Warszawa.
Eckert M. [2003], Rola samorządnych społeczności lokalnych i regionalnych w epoce globalizacji, [w:] W. Hładkiewicz, A. Małkiewicz (red.), Globalizacja. Wyzwania dla Polski i regionu lubuskiego, Instytut Politologii UZ i Regionalne Centrum Animacji Kultury, Zielona Góra.
Frączek M., Hausner J., Mazur S. (red.) [2012], Wokół ekonomii społecznej, MSAP UEK, Kraków, dostępne na: www.ekonomiaspoleczna.msap.pl/downloads/podrecznik_wes.pdf [26.06.2013].
Gumkowska M. [2008], Przedsiębiorstwo ekonomii społecznej w środowisku lokalnym, Stowarzyszenie Klon/Jawor, Warszawa, dostępne na: www.ekonomiaspoleczna.pl/files/ekonomiaspoleczna.pl/public/Biblioteka/2008.27.pdf [28.06.2013].
Hałas E. (red.) [1999], Teoria socjologiczna Floriana Znanieckiego a wyzwania XXI wieku, KUL, Lublin.
Hausner J. [2007], Ekonomia społeczna jako kategoria rozwoju, [w:] J. Hausner (red.), Ekonomia społeczna a rozwój, MSAP UEK, Kraków, dostępne na: http://msap.uek.krakow.pl/doki/publ/es_ekonomia.pdf [20.06.2013].
Ihnatowicz I., Mączak A., Zientara B., Żarnowski J. [1996], Społeczeństwo polskie od X do XX wieku, Książka i Wiedza, Warszawa.
Jałowiecki B. (red.) [1988], Problemy rozwoju regionalnego i lokalnego, Studia z gospodarki przestrzennej, Uniwersytet Warszawski, Warszawa.
Janoś-Kresło M. [2011], Organizacje pozarządowe jako element społeczeństwa obywatelskiego, „Studia i Prace Kolegium Zarządzania i Finansów”, Zeszyt Naukowy nr 106, SGH, Warszawa.
Joint Report on Social Protection and Social Inclusion 2010, European Commission, dostępne na: ec.europa.eu/social/BlobServlet?docId=5503&langId=en [04.09.2013].
Kleer J. (red.) [2008], Samorząd lokalny – dobro publiczne, CeDeWu.pl, Warszawa.
Kotte J.P. [1990], A force for change: How Leadership differs from management, Free Press, New York.
Krames J.A. [2005], Jack Welch and the 4 E’s of Leadership: How to Put GE’s Leadership Formula to Work in Your Organization, McGraw-Hill Education (India) Pvt Limited.
Leś E. [2005], Nowa Ekonomia Społeczna. Wybrane koncepcje, „Trzeci Sektor”, nr 2.
Lukkarinen M. [2005], Community Development, Local Economic Development and the Social Economy, Community Development Journal, no 4.
MacIntyre A. [1999], Dependent Rational Animals. Why Human Begins Need the Virtues, Open Court, Chicago and La Salle, Illiniois.
Manz Ch.C., Sims H.P. [2001], The New SuperLeadership. Leading Others to Lead Themselves, Berrett-Koehler Publishers, Inc. San Francisco.
Mendza-Drozd M., Frączak P. [2007], Wsparcie dla małych bohaterów Większe dobro wspólne – obywatel Unii w społeczności lokalnej, „Tygodnik Powszechny” nr 25.
Newman B. [1994], Dziesięć cnót dobrego przywódcy, Medium, Warszawa.
Nyssens M. (ed.) [2006], Social Enterprise: At the Crossroads of Market, Public Policies and Civil Society (Routledge Studies in the Management of Voluntary and Non-Profit Organizations), Routledge, New York.
Ossowski S. [2004], Zagadnienie więzi regionalnej i więzi narodowej na Śląsku Opolskim, „Przegląd socjologiczny” 1947, t. IX, z. 1-4, [w:] D. Niczyporuk (red.), Stare i nowe struktury społeczne w Polsce, t. V, Terytorialne struktury społeczne, Lublin.
Piasecki A.K. [2009], Samorząd terytorialny i wspólnoty lokalne, PWN, Warszawa.
Restakis J. [2006], Defining the Social Economy – The BC Context, British Columbia Co-operative Association.
Starosta P. [2002], Encyklopedia socjologii, t. 4, S-Ż, hasło: Społeczność lokalna, Community studies, Oficyna Naukowa, Warszawa.
Szacka B. [2003], Wprowadzenie do socjologii, Oficyna Naukowa, Warszawa.
Szacki J. (red.) [1995], Sto lat socjologii polskiej. Od Supińskiego do Szczepańskiego, wybór tekstów, PWN, Warszawa.
Szacki J. [2005], Historia myśli socjologicznej, PWN, Warszawa.
Sienkiewicz M.W. [2008], Rola liderów lokalnych w rozwoju gmin w Polsce, [w:] S. Michałowski, K. Kuć-Czajkowska, Przywództwo lokalne a kształtowanie demokracji partycypacyjnej, Wydawnictwo UMCS, Lublin.
Sikora J. [2001], Lokalne układy społeczne, [w:] S. Wykrętowicz (red.), Samorząd w Polsce. Istota, formy, zadania, Wyd. Wyższej Szkoły Bankowej, Poznań.
Szczepański M. [2005], Społeczności lokalne i regionalne a ład kontynentalny i globalny, [w:] W. Wesołowski, J. Włodarek (red.), Kręgi integracji i rodzaje tożsamości. Polska, Europa, Świat, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.
Seeman M. [1960], Social status and leadership, Bureau of Educational Research, Ohio State University, Columbus.
Sułek A. [2009], Doświadczenie i kompetencje obywatelskie Polaków, [w:] J. Czapiński, T. Panek (red.), Diagnoza społeczna 2009. Warunki i jakość życia Polaków, Raport, Rada Monitoringu Społecznego, Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania w Warszawie, Warszawa.
Szczudlińska-Kanoś A. [2013], Reprezentacja czy partycypacja? Rola współczesnego lidera społecznego, [w:] A.K. Piasecki (red.), Lider społeczny XXI wieku, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, Kraków.
The European Social Survey, dostępne na: http://ess.nsd.uib.no/ess [04.09.2013].
The 2010 NGO Sustainability Index for Central and Eastern Europe and Eurasia,14th Edition, November 2011, United States Agency for International Development Bureau for Europe and Eurasia Office of Democracy, Governance and Social Transition, dostępne na: http://program.counterpart.org/Armenia/wp-content/uploads/2011/02/USAID-NGOSustainability-Index-PDF.pdf [04.09.2013].
Tönnies F. [1988], Wspólnota i stowarzyszenie. Rozprawa o komunizmie i socjalizmie jako empirycznych formach kultury, PWN, Warszawa.
Wincławski W. [2001], Słownik biograficzny socjologii polskiej, PWN, Warszawa.
Yukl G.A. [2012], Leadership in Organization, Prentice-Hall, New York.
Żukiewicz P. [2011], Przywództwo polityczne. Teoria i praktyka, Difin, Warszawa.

SUGEROWANE CYTOWANIE / SUGGESTED CITATION

Szczudlińska-Kanoś A. [2013], Wspólnoty lokalne wobec rozwoju ekonomii społecznej, "Ekonomia Społeczna", nr 3, s. 40-52.